Portret van een Onaangepaste

november 10, 2010

Je kende de schrijver. Anders had je het boekie waarschijnlijk niet gekocht. Daar moet je eerlijk in wezen. En waarom zou je daar ook niet eerlijk in wezen? Eerlijkheid, daar hebben de mensen het meeste aan. Dan weten ze hoe de zaken zitten. Goed. Jullie gingen naar hetzelfde stamcafé waar hij nog als afwasser had gewerkt en de laan was uitgestuurd nadat hij de eigenaar met z’n, laten we het eens aardig zeggen, fluctuerende stem had nagedaan net op het moment dat die achter hem had gestaan. Hij bleef daar komen, de schrijver. Om te drinken en om op te treden als dichter in de jaarlijkse poëzieslag, waar hij altijd tweede werd. De Joop Zoetemelk van de Poetry Slam.

Je mocht hem graag. En hij jou ook wel. Hij had een vriend, die ook dichter was. En altijd bezopen. Of deed alsof hij altijd bezopen was. Dat wist je nooit zeker. Hij zag eruit als een Neanderthaler. Zo eentje die vrouwtjes met een knuppel neersloeg en ze dan naar z’n grot sleepte. Zo’n burgermanshater die vader en moeder roggebrood vaarwel had gezegd om groots en meeslepend te leven. Maar al op de drempel wist hij dat het hem nooit zou lukken. Sindsdien deed hij alsof hij groots en meeslepend leefde. Maar de rol werd met overtuiging vertolkt. Oprecht veinzen, om met die jong gestorven schrijver te spreken. Dat ging over ironie.

Je was ooit nog, op een feestje in de Indische buurt, gewogen en zwaar genoeg bevonden. ‘Jij deeeuuugd,’ had hij met die klagerige tongval van ’m uitgekermd. Dat had je met een soortement van trots vervuld. Je had er ook naar gehengeld, kun je nu wel toegeven. Jij behaagzieke labrador die je d’r bent. Later die avond zag je de oprecht veinzende dronkelap nog van het balkon pissen. Omdat het kon, zeg maar. En je voelde je treurig. Treurig dat die jongen zich zo meende te moeten bewijzen. Treurig dat jij naar diens gunst had zitten hengelen. Treurig omdat je beet had gehad. Niet dat je dat toen durfde toe te geven.

Je kan je sterk vergissen, want niets menselijks is je vreemd, maar het lijkt er toch verdacht veel op dat Portret van een Onaangepaste een portret is van die groots en meeslepende balkonpisser. Het lijkt in ieder geval op ’m gebaseerd. Of door ’m geïnspireerd. Je was de schrijver van het boek nog wel eens tegengekomen. Je zag ’m niet zoveel meer, sinds je vader was geworden en in Bos & Lommer woonde. Maar heel soms kwam je hem nog wel eens tegen. Je wist dat ie een boek aan het schrijven was. Hij had al een boek geschreven. De Favoriet. Verdomd goed, en heel terloops verteld, maar daardoor des te aangrijpender verhaal. Had ie nog de complimenten van Kees Fens voor gekregen. Dan moet je wel wat in je mars hebben. En dat had ie. Als je ’m dan tegenkwam, dan vroeg je hoe het met de schrijverij ging. En altijd ging het moeizaam. Hij wilde iets schrijven wat nog niet geschreven was. Iets ekspierementeels en toch leesbaars. À la James Joyce, maar dan wel dat je het zeg maar kunt begrijpen.

En verdomd als het niet waar is, het is ’m gelukt. Portret van een Onaangepaste is ekspierementeel, maar tegelijkertijd leest het als een tierelier. De flaptekst spreekt van een ‘authentieke stream of consciousness’. Maar waarschijnlijk is elk woord flink gewikt en flink gewogen. Je aandacht verslapte wel naar het einde toe. Dat had vooral te maken met dat je moe was, maar het toch snel uit wilde krijgen. Eigenlijk is dat wel jammer, want ook die laatste hoofdstukken hadden je aandacht nodig en ze hadden die verdiend. Ook al is de eerste helft het beste. Zeg maar totdat de Onaangepaste met zijn Gemeenschap Ter Bevordering Van Het Huilen Voor Mannen enig succes boekt en de vriendschap tussen het groepje rondom de Onaangepaste al te sektarische vormen begint aan te nemen. Daarna gaan de twee nog wel naar het Grunninger platteland, maar er lijkt iets te zijn geknapt of zo. En daarna groeien de twee uit mekaar, zoals dat heet. Maar dat uit mekaar groeien gaat wel gepaard met zinnen als ‘Na Naomi ben je zo moe als de wereld’, een zin die niets dan bewondering bij je teweegbrengt.

Portret van een Onaangepaste is geschreven in de je-vorm, net zoals dit stukje. Je hebt dat even overgenomen in de hoop de lezer een juist beeld te geven. Zo ben je. Het heeft een mooi effect, die je-vorm. Het is intiem en afstandelijk tegelijk. In een taal, zo sprankelend en ritmisch en eigen. Hier, de beginzinnen: ‘Verveeld ben je maar nog niet verpest, als je hem tegen het lijf loopt, ergens in wat is ’t – ’95? Hij heeft die vale matras van een jas van ’m aan die hij ’t hele jaar door draagt en wel op zo’n manier, met zo veel uitgesproken loomheid, dat ’t lijkt of ie zich willekeurig waar kan laten omvallen om in te slapen. Niet dat ie dakloos is, want hij laat je dezelfde dag nog zijn kamer zien. En kijk, daar slof je al slaafs achter hem aan richting de Czaar Peterbuurt.’ Is da mooi ofnie?

De ‘je’ die aangesproken wordt, is geen goede vriend of zo, en ook geen moeder. Het is ook niet de lezer. Het is de verteller zelf. De verteller vertelt zichzelf hoe hij toen was en wat hij toen deed, alsof hij zichzelf aan zichzelf moest uitleggen. Alsof hij in de spiegel praat tegen een spiegelbeeld dat hij niet meer herkent. Hij was, zoveel jaren later, de Onaangepaste weer eens tegengekomen op de pont naar Noord. De Onaangepaste is nog steeds onaangepast. De verteller heeft zichzelf al een paar keer moeten verloochenen. Vandaar dat hij zichzelf weer moest vertellen wie hij toen was. De Onaangepaste heeft zich nog nooit verloochend. Maar als je jezelf nooit verloochent, kom je niet verder.

Aan het eind ben je droefgestemd. Niet omdat de verteller zichzelf heeft verloochend, maar omdat de Onaangepaste dat niet heeft gedaan. Maar ja, daar is ie onaangepast voor.

Je las Portret van een Onaangepaste in het weekend dat Harry Mulisch zijn lichaam verliet en opging in het Grote Niets. Harry had Portret van een Onaangepaste wel weer allemaal niks gevonden. Te dun. Te klein. Te Nescio. Daar hield Harry niet van. Cultuurbarbaar die hij was.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: