KvhR en de EO

februari 10, 2010

Karel van het Reve kijkt op van zijn krant.

Foto afkomstig van VPRO Radio Archief waar u hier een marathoninterview met KvhR kunt beluisteren.

Op 28 januari 1972 schreef Karel van het Reve onder het pseudoniem Henk Broekhuis in NRC Handelsblad over een Amerikaanse redacteur die meende dat de Nederlandse televisie in handen was van wat men in Amerika ‘nieuw links’ noemde. U kunt het nalezen in Verzameld werk 3, pagina 818.

Een veel gehoorde kritiek, ook nu nog. Alleen heet het tegenwoordig niet meer ‘nieuw links’, maar juist ‘oud links’, of spreekt men van ‘de linkse kerk’. Volgens Van het Reve was de beschuldiging van de Amerikaanse redacteur onzin en vond diens mening zijn oorsprong in een al te menselijke neiging: “Overal waar mensen iets aantreffen wat hun niet bevalt zijn zij geneigd een boze ‘macht’ aan het werk te zien. Dat is de zogenaamde samenzweringstheorie.” Zoals mensen vroeger het bestaan van de wereld zagen als het bewijs van een schepper, zo gelooft men vandaag de dag (en zeker in de jaren ’70) dat de maatschappij maakbaar is. Wie op iets stuit wat hem niet bevalt, kan tot de conclusie komen dat dit het werk moet zijn van een groep machtige mensen van kwade wil: kapitalisten, joden, communisten. (En tegenwoordig Illuminati, Bilderbergconferentiegangers, nog steeds joden en natuurlijk moslims.)

Maar dat is in werkelijkheid zelden het geval, aldus Van het Reve. “Wel is het zo, dat de gemiddelde Nederlandse televisiereporter en commentator gevoeliger is voor de ‘linkse’ mode dan de gemiddelde Nederlandse televisiekijker.” Zoals ouders, schoolhoofden en legerleidingen de strijd tegen de lange haren hadden verloren, zo waren de omroepverenigingen machteloos tegen de linkse mode. Na welke constatering KvhR zich aan een voorspelling waagt: “Zelfs het oprichten van snel groeiende rechtse omroepverenigingen zal niet helpen, wil ik wedden. Over enkele jaren (als dan de linkse mode tenminste nog bestaat) zullen de Evangelische Omroep en de TROS door de knieën moeten gaan en reportages moeten gaan brengen (…) over seks en drugs – hoezeer zij dat nu nog trachten tegen te houden door het vertonen van psalmodiërende Nederlanders en jodelende Oostenrijkers.”

Gisteren zag ik twee EO-programma’s die mij deden denken aan dit stukje van Van het Reve. Volgens velen is die linkse lucht in het Nederlandse medialandschap blijven hangen. De samenzweringstheorie, waarvan Van het Reve hierboven het mechanisme beschrijft, is in bepaalde kringen tot enorme proporties uitgegroeid. De media zouden één groot links bolwerk zijn, een linkse rattenkoning met maar één doel: de status quo behouden (en lieden als Fortuyn en Wilders uit het pluche houden). Want waar links in de jaren ’70 anti-establishment was, daar helpt links tegenwoordig juist de macht te blijven zitten waar het zit. De rol die ‘nieuw links’ vroeger had, wordt nu door ‘nieuw rechts’ ingevuld. Ik heb juist de indruk dat er, overal in het Nederlandse medialandschap, een rechtse mode in opkomst is. Nu de publieke omroepen gaan hervormen, en er plaats komt voor een rechtser geluid, lijkt men daaraan gehoor te willen geven. En voor je het weet kun je Van het Reve’s beweringen hierboven omdraaien, en zal VARA’s Joop.nl elke ochtend met een kraaiende haan de dag aankondigen in een wanhopig verzet tegen het nieuwe rechtse geluid.

Maar zover is het nog niet. De twee stukjes EO die ik gisteren zag, gaven Karel van het Reve min of meer gelijk. De EO was onherroepelijk veranderd. Het eerste programma was Netwerk, dat gisteren dus door de EO werd verzorgd, en dat een reportage bevatte over euthanasie. Nou, dacht ik, dat zal wel een stichtelijke reportage worden. Want zo heeft God het natuurlijk niet bedoeld, dat je voortijdig eigenhandig een eind aan je leven maakt. Maar dat viel reuze mee. Men interviewde een schrijfster die pleitte voor een zelfmoordmachine, iemand van een Christelijke zorgorganisatie die voor pas op de plaats pleitte en een directeur van een bejaardentehuis waar euthanasie tot de mogelijkheden behoorden. Op een gegeven moment was die directeur echter op het idee gekomen om het wat gezelliger te maken in het bejaardentehuis, met als gevolg dat het aantal euthanasie-aanvragen drastisch daalden. De directeur vond wel dat de mogelijkheid moest bestaan om er voortijdig een einde aan te maken. Zo hield je immers zelf de macht in handen en dat was een prettig idee. Daarmee eindigde de reportage. Het recht op zelfbeschikking. Geen God die er aan te pas kwam. Typisch links geluid, het Evangelie was even nergens te bekennen.

Een uur of wat later zag ik Moraalridders Thijs van den Brink en Andries Knevel in gesprek met Franca Treur, schrijver van Een Dorsvloer Vol Confetti, dat zich afspeelt in een streng gereformeerd milieu, ergens in Zeeland. Ik had haar al eens gezien in het programma Boeken dat op zondagochtend rond de klok van elven door de VPRO wordt uitgezonden en waarin Wim Brands elke week één of twee schrijvers op zeer vriendelijke wijze aan de tand voelt over een net verschenen boek. Het gesprek met Treur liep nogal moeizaam, omdat het beschreven milieu Brands zo wereldvreemd voorkwam, dat hij geen normale vraag kon stellen. Hij kon zich enkel verwonderen om zoveel gekke anachronismen. Maar Treur was afkomstig uit dat milieu. En ook al noemde zij zich inmiddels geen Christen meer, dat betekende niet dat zij geen affiniteit met haar wortels meer had. Zij was tot de conclusie gekomen dat religie mensenwerk was. Zij geloofde niet meer dat God aan het eind van je leven op je staat te wachten om te vertellen waar je naartoe gaat, naar de hemel of de verdoemenis. Wim Brands dacht hierdoor dat Franca Treur zeg maar ‘één van ons’ was geworden. Maar dat was ze niet. Hij wilde over die gekke gelovigen praten, maar zij kwam daar uit voort en voor haar was dat ooit de normaalste zaak van de wereld en zij wenste haar verleden niet te verloochenen.

Het gesprek tussen Thijs van den Brink en Andries Knevel verliep vele malen soepeler. Zij hadden eenzelfde achtergrond, en hoewel Franca Treur afscheid had genomen van haar God, koesterde zij geen wrok. Alle drie spraken bovendien de Tale Kanaäns, zij verstonden elkaar. (Zo weet ik nu dat Andries Knevel, wanneer hij iets stoms zegt, uitroept: “O Heere, zet een wacht voor mijne lippen.”)

Maar op een gegeven moment kwamen ze te spreken over haar afvalligheid. Bij de EO hebben ze het natuurlijk liever andersom, de zondaar die tot inkeer is gekomen. De terugkeer van de verloren zoon, dit was het afscheid van de gevallen dochter. Knevel verontschuldigde zich dat hij erover begon (“sorry dat we het erover moeten hebben”). Alsof het haar nog dagelijks pijn deed, Christus vaarwel te hebben moeten zeggen. Maar zij vond het geen probleem en zij legde helder uit dat zij ooit tot de conclusie was gekomen dat religie mensenwerk is en niet het werk van God. Of God wel of niet bestond vond ze niet interessant. In de God van haar ouders geloofde ze in ieder geval niet meer. Ook niet een klein beetje. “Dat heb ik gemerkt”, zei Knevel, “tot wanhoop van de mensen die je interviewen.” Kennelijk hadden meer interviewers geprobeerd Franca Treur terug te drijven naar de kudde. Dat was de aanzet voor Thijs en Andries om in die laatste minuten ook een poging te wagen. Maar het mocht niet baten. Zij bleef haar eigen weg volgen.

Ik vroeg me af of de zin O Heere zet een wacht voor mijne lippen door Andries Knevels hoofd spookte toen hij vorig jaar bekende het verhaal van de schepping niet meer letterlijk te nemen. De EO is meegegaan in de vaart der volkeren. Benieuwd hoe ze het gaan doen met Wakker Nederland aan hun zijde. De TROS heeft al die jaren wel vrolijk verder gejodeld. Alleen Dit Was Het Nieuws viel buiten het gejodel, maar dat is inmiddels ook weggejodelahietiet. Ik voel een complottheorie opborrelen.

Advertenties

Eén reactie to “KvhR en de EO”

  1. Het zou wel interessant zijn te vernemen wat er van twee andere dingen terecht is gekomen, die Karel van het Reve heeft voorgesteld. Het valt te beluisteren in het vijfde uur van dat marathongesprek.
    Het ene is: die geheime opnamen van twee mensen in de trein van Amsterdam naar Groningen. Hoe spreken ze? Want dat weten de taalkundigen niet.
    En het tweede: wat weet de mens van tegenwoordig? Je haalt tien mensen van de straat, die zet je apart in een kamertje, en je laat ze ondervragen door specialisten in bijv. de renpaarden, de bosbouw, het agrarisch bedrijf etc. Je herhaalt de procedure om de twintig jaar met andere willekeurige mensen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: