Sint Nikolaas Triptiek, aflevering 1: De veranderende rol van Zwarte Piet als neger

november 25, 2009

Zwarte Piet staat klaar om lachend met de roe uit te delen!

In het kader van het naderende heerlijk avondje, zal ik de komende weken op deze plek een drietal wetenschappelijke essays plaatsen, handelend over het wezen van het Sinterklaasfeest. Maandag 30 november zal ik ingaan op de dieper liggende boodschap van dit kinderfeest, en op vrijdag 4 december op de religieuze aspecten ervan. Vandaag ga ik dieper in op de betekenis van Zwarte Piet door de jaren heen en geef ik antwoord op de vraag hoe, in deze moderne tijden, met dit fenomeen om te gaan.

Zwarte Piet is zwart. Persoonlijk heb ik daar nooit problemen mee gehad. Als kind was ik wel bang voor hem, maar dat had niets met zijn kleur van doen. Zwarte Piet kon klappen met de roe uitdelen of je in de zak stoppen wanneer hem dat werd opgedragen door Sinterklaas. Dat hij daarbij zwart was, deed niet ter zake. Ik kon heel goed een verschil maken tussen Zwarte Piet en andere, meer vredelievende negers, die ik wel eens op tv zag en waarvan wij er op ons dorp ook een paar hadden. Het waren vooral volwassenen die moeite hadden met de kleur van Zwarte Piet. Die kleur zou door het roet in de schoorstenen komen, hield men ons voor. Vond ik niet echt geloofwaardig. Zo begreep ik niet hoe het kon dat de lippen van Zwarte Piet knalrood bleven en wat ik al helemaal onwaarachtig vond was het idee dat Zwarte Piet kennelijk wel moeite deed om zijn protserige kleren te wassen, maar niet z’n lichaam.

Elk jaar lees je wel ergens een verhaal over politiek overcorrecte volwassenen die het Sinterklaasfeest van elke verdachtmaking willen ontdoen door de Zwarte Piet in de ban te doen en, bijvoorbeeld, met een Blauwe Piet op de proppen komen. Het voorlopige hoogtepunt van deze waanzin was te vinden in een uitzending van het NPS Sinterklaas Journaal, een aantal jaar geleden, waarin Pieten werden opgevoerd die door de regenboog waren gewandeld en derhalve een rode, oranje, gele, groene, blauwe of violette huidskleur hadden. Of er destijds ook Infrarode en Ultraviolette Pieten over de daken liepen, werd de kinderen helaas niet verteld. Nu was dat allemaal tot daaraan toe, het werd wel heel moraliserend toen een ouderwetse Zwarte Piet zich bij St. Nicolaas kwam beklagen dat hij die Regenboog Pieten eigenlijk niet vertrouwde. “Hoezo?”, vroeg de Goedheiligman, “alleen maar omdat ze een ander kleurtje hebben? Ze doen toch goed hun werk?” Waarmede onze jongste Nederlanders een spoedcursusje mulitculturalisme met de pepernotenpaplepel ingegoten kregen. Toen Geert Wilders over deze gesubsidieerde politiek correcte hersenswasbeurt hoorde, schijnt hij zo witheet van woede geworden te zijn dat zijn haar permanent van kleur veranderde.

Ooit waren de Spice Girls rond 5 december op bezoek bij Paul de Leeuw. Zwarte Piet kwam toen ook nog even langs, waarop Zwarte Spice haar ongenoegen uitte over het racistische karakter van ons favoriete volksfeest. Paul de Leeuw wuifde deze kritiek weg met de repliek dat ze niet zo overdreven moest doen. Of iets van dien aard. Wat Zwarte Spice natuurlijk bedoelde was dat het Sinterklaasfeest draait om een witte man die superieur op een paard zit en die een stel zwarte mensen in dienst heeft die doen wat hij zegt, inclusief over gladde daken lopen en door smalle schoorstenen glijden, zonder dat de arbo wel heeft gecheckt of dat verantwoord is. En daar heeft Zwarte Spice natuurlijk een punt. In wezen is de hoofdrolspeler van het Sinterklaasfeest een witte man die weigert zijn conclusies te trekken over de afschaffing van de slavernij.

Uit een korte wetenschappelijke zoektocht langs alle uithoeken van het internet, bleek dat Sinterklaas tot de Tweede Wereldoorlog slechts één zwarte helper had. Waar hij precies vandaan kwam, is omstreden. Volgens sommigen is hij een duivel die door de Sint gedwongen werd goede daden te verrichten. Anderen menen dat de Sint hem had gekocht op een slavenmarkt in Myrna en dat de Sint hem de vrijheid schonk, waarna Piet besloot bij deze weldoener te blijven. Weer anderen menen dat hij een plaatsvervanger is van de Germaanse God Nörwi, de zwarte vader des nachts (droeg ook een roe!). Weer anderen menen dat hij een gekerstende Moor is. En tot slot zijn er degenen die menen dat Zwarte Piet een Italiaanse schoorsteenveger is. In december 1945 hielpen de Canadezen mee het Sinterklaasfeest in goede banen te leiden. Niet bekend met onze tradities, trommelden zij een hele trits Zwarte Pieten op die de Sint bijstonden. Kennelijk beviel dat goed. Dit jaar wordt de Sint vergezeld door een record aantal Zwarte Pieten.

Ik weet het niet zeker, maar ik vermoed dat Zwarte Piet destijds ook een emanciperende rol had. In een tijd dat er hier nog geen negers rondliepen, raakten de Nederlandse kindertjes dankzij Zwarte Piet al vroeg bekend met mensen die er anders uitzagen dan zij. En naast de duistere kanten van de zwarte medemens (de roe en de zak), werden vooral ook positieve kanten belicht (strooigoed en de bereidheid om op onze daken het leven te wagen om jou een cadeautje te geven). De blanke man was dan wel superieur en slavernij was de normaalste zaak van de wereld, maar Zwarte Piet liet zien dat de neger wel degelijk recht had op een vriendelijke en respectvolle behandeling. ‘Ook al ben ik zwart als roet, ik meen het wel goed.’ Die zin, uit de klassieker ‘Daar wordt aan de deur geklopt’, zegt het eigenlijk helemaal: Ik mag dan wel zwart zijn, en omdat jullie nooit een zwarte hebben gezien zullen jullie begrijpelijkerwijs wel denken dat mijn huidskleur mijn duistere aard verraadt, maar niets is minder waar, ik ben eigenlijk een heel geschikte peer.

Tegenwoordig hoeft een neger lang niet altijd meer uit te leggen of expliciet te bewijzen dat hij het goed meent. Ik wil niet zeggen dat de emancipatie van de zwarte medemens al klaar is. Er zijn nog te veel gevoeligheden waaruit blijkt dat we er nog lang niet zijn. Daarom lijkt het mij zaak om Zwarte Piet op een andere, meer eigentijdse manier te interpreteren. Om weg te blijven van de koloniale uitleg. We moeten kijken naar de ware aard van de relatie tussen Sinterklaas en zijn Pieterbazen. Een stinkend rijke, vrouwloze man die het hele jaar door in het zonnige Spanje met een sherry in z’n hand, slechts gekleed in zijn rood satijnen onderbroek, vanuit zijn ligstoel toekijkt hoe zijn zwarte huisgenoten in de dadelboompjes klimmen. Eén keer in het jaar, ter ere van zijn naamdag, komt hij voor een periode van een maand naar Nederland afgereisd om lieve kinderen te belonen en stoute kinderen te straffen (of zelfs mee te nemen). Mij lijkt het volkomen duidelijk. Wat de Prince de Lignac had met Filipijnse bootsjongens van rond de twintig in onberispelijke matrozenpakjes, dat heeft Sinterklaas met pikzwarte jongemannen. Daar is niets racistisch aan, dat heeft gewoon met seksuele voorkeuren en gevoel voor esthetiek te maken. Once you go black, you’ll never go back.

Het is mijns inziens hoogst noodzakelijk dat Sinterklaas publiekelijk uit de kast komt. Die nichterige glitterpakjes van Zwarte Piet geven het natuurlijk al weg, maar het is zaak dat het wordt toegegeven. “Ja kinderen”, moeten Sinterklaas en Zwarte Piet zeggen, “wij doen met elkaar wat jullie ouders soms met elkaar doen. En soms kijkt de Sint toe hoe de Zwarte Pieten dat bij elkaar doen. En daar is niets vreemds aan. Ook al zijn wij van de zogenaamde verkeerde kant, we menen het goed.” Waar Zwarte Piet ooit een emanciperende functie had voor de neger, daar kan hij nu een zelfde rol vervullen in de maatschappelijk acceptatie van homofilie.

(Deze reeks verscheen een aantal jaren geleden op Panzerfaust, magazine voor ontheemde kenkerintellectuelen.)

Advertenties

15 Reacties to “Sint Nikolaas Triptiek, aflevering 1: De veranderende rol van Zwarte Piet als neger”

  1. matxil said

    Goed gevonden. Sluit ook mooi aan bij een verhaal van een andere ontheemde kenkerintellectueel: http://www.beleven.org/verhaal/een_goede_les

  2. George said

    Van origine kwam hij er wel voor uit.
    Dit lied (vrij vertaald) heb ik gevonden in het oud katholiek Turks archief te Instanbul:

    Hoor wie klopt daar kind’ren?
    Hoor wie klopt daar kind’ren?
    Hoor wie klopt daar zachtjes tegen het schaam?
    Het is een vreemd ding zeker,
    die genaaid is zeker.
    Ik zal hem even plagen bij zijn schaam.

    Sint Nicolaas, Sint Nicolaas
    Breng ons vanavond een bezoek
    En spuit dan wat lekkers
    In een of and’re hoek

    Stoute kind’ren, zegt hij,
    Krijgen slagen, zegt hij,
    Of een zakje, zegt hij, met wat haar.
    Want je reet voelt, zegt hij
    Dat Sint Nic’laas, zegt hij
    Van den preutse piet zijn aarsje douwt

    Sint Nicolaas, Sint Nicolaas
    Breng ons vanavond een bezoek
    En spuit dan wat lekkers
    In een of and’re hoek

  3. Rigo Reus said

    Wordt in 1 van de essays mischien nog een licht geworpen op de Zeurpiet?

  4. Molovich said

    Nee. Aan de Zeurpiet moet je geen aandacht besteden. Die moet je negeren. Anders voed je ‘m alleen maar.

    (Bedankt trouwens @Bupatih, het lukt me alleen maar niet om in m’n editruimte te komen.)

  5. mescaline said

    Zwarte Klaas die tot in de 19e eeuw bulderend langs de huizen ging. Dat er in de middeleeuwen bij Sinterklaas flink werd gevloekt. Het achtvoetig witte ros Kleipnir van Wodan die in storm en ontij langs kwam om te zien of de mensen wel braaf waren geweest.

    We zijn vooruit gegaan.

  6. Molovich said

    Niveautje hoor, George. Wat moeten de zoete kindertjes hier wel niet van denken? Moeten we nu De Zak van Sinterklaas ook anders gaan interpreteren? En wat te denken van de lyrics van Hij komt, hij komt, de lieve goede Sint? De vrind van ieder kind.

  7. Dat iemand zo aardig is mijn naam te gebruiken a la. Maar dan wat betere dichtvorm gaarne. Anders zit er niks anders op dan u te sewen.

  8. Molovich said

    Wij feliciteren en passent nog even Mescaline voor het leveren van de DUIZENDSTE (1000ste) comment op Chimsky.com. Gefeliciflapstaart ouwe Schwartzwaldmystikus!

  9. mescaline said

    De duizendste zijn met Wodan in het Schwarzwald.

    Hoger kan niet eigenlijk.

    Thanks@lot.

  10. […] Sint Nikolaas Triptiek, aflevering 1: De veranderende rol van Zwarte Piet als neger […]

  11. cole said

    In Duitsland heb je Knecht Ruprecht en Krampus.
    Die ben ik wel eens op 6 december tegengekomen op een Kerstmarkt aan de Überseite. Daar loop je heel hard voor weg.
    Soms is Tijl toch maar beter:

  12. mescaline said

    @cole de bedoeling van Sinterklaas was puur kerstening. Oude goden tot monster gemaakt. Alle verhalen draaien hierom: Sint Nikolaas redt en beloont overal de onschuldigen. Hij vraagt vanaf dat moment wel loyaliteit. Logisch en je geeft die graaag. Vooral als je ziet wat het lot is van je oude god.

  13. mescaline said

    Sinterklaas is door de kerk enorm gepusht als een oplossing voor het taaie probleem van het halve heidendom. Neem de Reinaert maar (13e eeuw) door monnik Willem die Madocke maecte, dan vind je daar heel veel bewuste heidense gebruiken in terug (zie W. Gs Hellinga, ook ed. Frank Lulofs). Dat is trouwens nog niet goed uitgezocht. Ik leg Sinterklaas er meteen naast.

    O, to be 67 !!!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: