De Helaasheid der Dingen

oktober 27, 2009

De helaasheid der dingen

Halverwege De Helaasheid der Dingen (de film naar het gelijknamige boek van Dimitri Verhulst, dat ik, o helaasheid der dingen, niet heb gelezen), zingt hoofdpersoon Gunther Strobbe een loflied op het reizen met de trein. Anders dan met de auto zie je met de trein de achterkant van alles. Je ziet hoe dat onze monumenten van achteren doorgerotte krotten zijn. Je ziet onze tuinen, met onze duivenkotten, onze gemetselde barbecues en onze prei en selderij. Je ziet hoe een laag stof het marmer bedekt waaronder onze dierbaren hun laatste rustplaats hebben gevonden.

De familie Strobbe (vier klaplopende broers die samen met Gunther, het zoontje van een van die broers, bij hun moeder wonen – een vrouwtje met een hart dat ‘vele malen groter dan haar pensioentje’ was) woont ook naast een spoorweg. Als je in de jaren ’80, wanneer De Helaasheid der Dingen zich afspeelt, met de trein door Reetveerdegem zou komen, dan was je ook langs het huis van de familie Strobbe gereden en had je ze misschien kunnen zien kakken. De wc van de familie Strobbe is een plank met een gat erin en bevindt zich in een hok buitenshuis. Een deur ontbreekt. Ik ken weinig films waarin zo uitgebreid gekakt wordt als in De Helaasheid der Dingen. (Alhoewel, dat zeg ik nu wel, maar nu ik erover nadenk, zoveel wordt er nu ook weer niet gekakt. Een keer of drie, als ik goed heb geteld. Maar het is een onbehaaglijk kakken, het soort kakken dat je niet in de koude kleren gaat zitten. Je voelt hoe de natte koude bezit neemt van je balzak als je Gunther of Ceppe op die buiten-wc ziet zitten. Dat krijg je ervan als je zo zinnenprikkelend kunt filmen als regisseur Felix van Groeningen, die u zou moeten kennen van het fantastische Dagen Zonder Lief dat ondergetekende ooit hier had gerecenseerd. Overigens had ondergetekende diezelfde film eveneens lovend besproken in het filmblad FilmValley, dat twee maanden later ter ziele ging. Zo ziet u maar weer.)

Je ondergaat wat de personages ondergaan in De Helaasheid der Dingen. Woede, angst en machteloosheid als Gunther door zijn vader in elkaar geslagen dreigt te worden, diepe ontroering als Gunthers oma tussen beide springt. Ik werd dronken toen de met een gigantische druipsnor getooide broer Breejan de Mont Ventoux ging beklimmen in zijn caravan tijdens de door hem zelf georganiseerde Zuip Tour de France. Ik ervoer geluk toen de Strobbes dansten op Pretty Woman van Roy Orbinson, de Texaanse zanger wiens levenswandel, volgens broer Celle, gelijk liep aan die van de Strobbes, dus toen het weer goed ging met Roy Orbinson, stond de familie Strobbe niet anders te doen dan zich voor te bereiden op jaren van voorspoed en geluk.

Je leeft mee met Gunther die in deze troosteloze Vlaamse klei moet zien op te groeien. Zijn vader en diens broers willen Gunter het liefst meeslepen in de ellende. Het is hun bestaansrecht, die ellende. Het is het enige waar ze goed in zijn. Een Strobbe zuipt, vecht, scheldt, raakt in de schulden, is ongelukkig in de liefde en hijst zich één keer in het jaar in vrouwenkleren. Dat is zo bepaald en daar moet je niet aan willen ontkomen. Het zijn altijd de mislukten, de misfits die trots zijn op wie ze zijn. Aan die ellende willen ontsnappen, staat gelijk aan verraad. Dus als Gunther voorzichtig aangeeft dat het hem beter lijkt om doordeweeks op het internaat door te brengen, slaan bij zijn vader de stoppen door. Uiteindelijk lukt het Gunther toch om aan die ellende te ontsnappen. Om 27 jaar nadat zijn vader zich de problemen op de hals had gehaald door Gunther te verwekken dezelfde fout te maken. Hij had het stokje door gegeven in een estafette waarvan niemand de betekenis kende. Het enige wat je kan doen is je vastklampen aan de helaasheid der dingen, zo mijmert hij, lurkend aan een sigaretje dat hij buiten het ziekenhuis van een kankerpatiënt heeft gebietst terwijl binnen zijn zoon wordt geboren. De Helaasheid der Dingen werpt een blik op de achterkant van de mensheid, het is een lyrische ode aan het gigantische talent van de mens om zichzelf in de nesten te werken en aan het gebrek aan talent om er weer uit te komen.

Op weg naar huis zong ik uit volle borst: het wonder is geschied, het wonder is geschied, mijn wang is nat en het regent niet. (Nu ja, om eerlijk te zijn regende het wel toen ik naar huis reed, het motregende om precies te zijn, maar als u de film gezien heeft, dan begrijpt u dat ik zinspeelde op een drinkemanslied waarin het woord ‘wang’ vervangen was door pruim.)

Advertenties

13 Reacties to “De Helaasheid der Dingen”

  1. Bob said

    In Duitsland is het boek getiteld ‘Die Beschissenheit der Dinge’. Is meteen een hele andere titel. Ze hebben hiet sowieso iets met titel-vertalingen. ‘Komt een vrouw bij de dokter’ werd ‘Mitten ins Gesicht’, ik bedoel maar; hoe kun je een titel zo verkrachten.

  2. Molovich said

    Ik weet het niet, maar klinkt ‘mitten ins gesicht’ toevallig ook als het begin van een mop?

  3. Molovich said

    Uit het Duits vertaald heet De Helaasheid der Dingen dus, letterlijk, De Beschetenheid der Dingen. Of De Ondergeschetenheid der Dingen, misschien. Dat is wel aardig in verband met die toiletscènes. Maar het mist inderdaad de subtiliteit en de tragiek van het woord helaasheid. Had het niet gewoon Die Leiderheit der Dinge kunnen heten?

  4. Marjan said

    Schitterend. Na zo’n verhaal kan de film alleen nog maar tegen vallen. Daarnet, toen ik dit las dus, was de eerste keer dat ik me afvroeg hoe het zou zijn om een balzak te hebben.

  5. Molovich said

    Dank u. Een fijn compliment, maar eerlijk gezegd kan ik me niet voorstellen dat de film tegenvalt.

  6. Molovich said

    Overigens zat ik er nog aan te denken om de natte koude, in plaats van de balzak, bezit te laten nemen van een zich ontsluitende kringspier. Dan zou ook het vrouwelijk deel van mijn lezersschare zich een voorstelling kunnen maken van het gevoel dat mij overkwam toen ik keek hoe de familie Strobbe de dagelijkse stoelgang maakte. Toch niet gedaan. En blij toe. Altijd mooi om ervoor te zorgen dat iemand zich voor het eerst van zijn (of in dit geval dus haar) leven iets afvraagt.

  7. Marjan said

    Nou gelukkig maar want het was een interessante ervaring. Koude tocht erlangs, brrrr.
    Ik ga die film binnenkort bekijken.

  8. Horst said

    Ja, ik heb er ook zeker van genoten, zowel van de film als van de recensie. Daarna ook het boek gelezen, wat voor de verandering een keer minder dan de film was (maar nog steeds wel een stuk beter dan vele, vele andere boeken).

    Enige mysterie dat me nog bezig houdt is dat de uitdrukking ‘de helaasheid der dingen’ al langer schijnt te bestaan dan het boek. Zie http://www.trouw.nl/krantenarchief/1994/04/16/2635475/DE_HELAASHEID_DER_DINGEN_Japan_wordt_met_zijn_neus_op_de_feiten_gedrukt.html . Waar zou dit ontstaan zijn?

  9. Aangrijpende recensie, die mij regelrecht nar de bioscoop zou sturen, als ik dit soort film niet als de pest meed, vanwege het deprimerende effekt ervan.

  10. cole said

    en gelukkig is er bij hoge nood altijd nog onze ©olo met zn ©Trouw-abo:

    De laatste alinea van het verhaal:

    Nadat de tafel is afgeruimd en de Morimoto’s weer zijn vertrokken, praten Tomiko en Kiyoshi nog even na met hun buitenlandse gast alvorens het warme bad en het steenkoude bed worden opgezocht. Tomiko verheugt zich op de komende weken als de kersenbomen weer in bloei staan. Deze aankondiging van een nieuwe lente, die van zuid naar noord als een golf over het land trekt, is voor veel Japanners het hoogtepunt in het jaar. Tegelijk wakkert de vergankelijke kersenbloesem hun weemoed naar voorbije en vooral gelukkiger tijden aan. Er is bijna geen ontkomen aan deze zo typisch Japanse gemoedstoestand die alle facetten van hun samenleving doordrenkt. Hun taal heeft er ook een apart woord voor: mono no aware, de helaasheid der dingen.
    Zie verder wikiwisdoms. ©DB

    Voorstel: Der Bedauernswert der Dinge

  11. Kippfest said

    In Duitsland noemen ze Monthy Python’s Holy Grail “Ritter des Coconuss” ofzoiets. Ik vind het de meest treffende, alomvattende typering van duitse humor. Mijn verstand kan het zelfs nu nog nauwelijks bevatten.

  12. Molovich said

    Typisch inderdaad. Waarschijnlijk het enige grapje dat die Duitsers begrepen, die kokosnoten waarmee een galopperend paard werd geïmiteerd.

  13. cole said

    Deze Franse titre d’un film américain mag hier niet onvermeld blijven:

    Shérif fais-moi peur !

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: