Het wordt ernst

oktober 6, 2009

Ernst Louwes buigt het hoofd

Wat is de aantrekkingskracht van de Deventer Moordzaak op mensen als u en ik en Maurice de Hond? Waarom kust het de amateurdetective in ons wakker, bedoel ik. (Waarbij woorden als u en ik en ons enigszins moeten worden gerelativeerd, want persoonlijk heb ik mij niet heel erg veel bezig gehouden met die hele Deventer Moordzaak – en u kennende heeft u dat ook niet gedaan, u heeft immers wel wat beters te doen – maar wat ik wilde aangeven is dat er aardig wat mensen zich hebben laten meeslepen door de vraag of die Ernst Louwes nu wel of niet terecht is veroordeeld voor de moord op die weduwe uit Deventer.)

Volgens Arjen Fortuin, die afgelopen vrijdag in NRC Boeken een dubbelrecensie publiceerde van Ernst Louwes Schuldig en Désanne van Brederodes fictionalisering van de moord (Door Mijn Schuld geheten), moeten wij de aantrekkingskracht van de moordzaak zoeken in onze behoefte naar verhalen over goed en kwaad. Ik ga even uitgebreid citeren:

“Interessanter dan de schuldvraag (…) is de obsessionele collectieve omgang met de zaak, het verlangen om de puzzelstukjes aaneen te leggen en de wereld zo weer begrijpelijk te maken. De essayist Brian Boyd betoogt in zijn recente The Origin of Stories (besproken in Boeken, 18.08.09) hoe we elkaar verhalen vertellen om de patronen in het menselijk gedrag te ontdekken en zo problemen in de toekomst te voorzien. Dat is precies wat de twee partijen in de Deventer moordzaak doen. Ze bestoken elkaar met verhalen, met hun ficties, in de hoop er één te vinden die voor een bevredigende waarheid kan doorgaan. Dat is nodig omdat een wrede moord als die in Deventer voor ons gevoel moet zijn gepleegd door iemand die in niets op ons lijkt. Dus moet Ernest Louwes een psychopaat zijn (kijk maar, hij gaat door het lint als hij wordt veroordeeld) of moet een ándere psychopaat het hebben gedaan (die klusjesman was altijd labiel).”

Ik waag te betwijfelen of dit inderdaad de aantrekkingskracht is die uitgaat van de Deventer Moordzaak. Het zal wellicht meespelen. Sinds mensenheugenis vertellen mensen aan elkaar verhalen om goed en kwaad te definiëren en om zo de wereld begrijpelijker te maken. En sinds mensenheugenis smullen wij daarvan, en mogen wij graag met de vinger wijzen naar de slechterikken en denken dat wij in niets zijn zoals zij. Zoals Tony Montana in Scarface in een intellectuele bui uitlegt: wij hebben de bad guys nodig om ons superieur te voelen. Maar in de Deventer moordzaak speelt onze behoefte om van de moordenaar een psychopaat te maken maar een kleine rol volgens mij. Want zo psychopatisch is het nu ook weer niet om een weduwe voor geld te vermoorden. (Het is wel psychopatisch – dat u niet denkt dat ik het een normale gang van zaken vind – maar ook weer niet zo psychopatisch dat wij het niet kunnen bevatten.)

Dat die weduwe vermoord is, zorgt er niet voor dat wij de wereld ineens niet meer kunnen begrijpen. Het is een andere verstoorde balans die recht gezet moet worden. De balans tussen de gewone man en de almachtige staat.

De aantrekkingskracht van de Deventer moordzaak schuilt ‘m in de mogelijkheid dat Ernst Louwes onterecht veroordeeld is. Volgens velen (onder wie Maurice de Hond) is Ernst Louwes het slachtoffer van een overijverig justitioneel apparaat dat weigert fouten toe te geven. Machthebbers die elkaar het hand boven het hoofd houden. Het is een complot dat bewijst dat macht corrumpeert. En hoe duidelijker het bewijs zal zijn dat Ernst Louwes daadwerkelijk de moord heeft gepleegd, hoe duidelijker zijn medestanders de contouren van het complot zullen zien. Het toont immers alleen maar aan hoe machtig de machthebbers zijn.

Een dag na de recensie van Arjen Fortuin stond er op de opiniepagina van de NRC een stuk over hedendaagse paranoia. Waar paranoia vroeger een ziekte van de macht was (zie bijvoorbeeld Stalin), is het nu vooral een ziekte van de machtelozen. De ironie wil dat hoe transparanter de macht wordt, hoe groter het wantrouwen. Volgens de schrijver kwam dit door de belofte van algehele controle. Vroeger hadden wij het geloof in een God die op onnavolgbare wijze over je lot besliste. Onverklaarbare tegenslag hoorde er bij. Het lot, daar deed je niks aan. Met het wegvallen van God is het lot iets geworden wat je in eigen handen hebt. Lukt het vervolgens toch niet om je eigen leven in goede banen te leiden, dan moet de oorzaak elders gezocht worden. Bij anderen. Bij de machtigen. Bij het Koningshuis bijvoorbeeld. Met als gevolg dat je op een punt in je leven komt dat het een goed idee lijkt om met je Suzuki op de bus van de koningin in te rijden.

Ik krijg de indruk dat steeds meer mensen het idee hebben dat ons, het volk, iets wordt onthouden. Dat er spelletjes met ons worden gespeeld. Dat zie je ook in de Deventer Moordzaak. Wanneer het graf wordt gelicht van de weduwe uit Deventer en daarin ligt niet het moordwapen waarmee de klusjesman de vrouw zou hebben vermoord zoals Maurice de Hond ons wilde doen geloven, dan bewijst dit niet dat Maurice de Hond een mislukte amateurdetective is die zich beter op zijn opiniepeilinkjes zou concentreren, nee, dit bewijst de doortraptheid van de machthebbers. Of de waarheid nu wel of niet ooit boven water komt, het kamp dat ongelijk krijgt, zal die waarheid als een leugen blijven zien.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: