Morphia

augustus 18, 2009

Morphia van Aleksey Blabanov

“Echt gebeurd is geen excuus”, doceerde Gerard Reve in Zelf Schrijver Worden. Waarmee hij bedoelde dat het predikaat ‘waar gebeurd’ geen excuus is om een slecht, saai of ongeloofwaardig verhaal te vertellen.

Op het buitenluchtfilmfestival Pluk de Nacht zag ik de film Morphia van Aleksey Balabanov. Een trein reed door een oogverblindend sneeuwlandschap een klein station binnen. “Gebaseerd op de autobiografische notities van Michael Boelgakov”, las ik. Mooi, dacht ik hieruit te mogen concluderen: dit betekent dat de hoofdpersoon in ieder geval niet vroegtijdig zal sterven aan het eind. Mocht u de film nog willen zien en niet willen weten hoe hij afloopt, dan raad ik aan niet verder te lezen, want nog in deze zin ga ik vertellen dat de hoofdpersoon zich twee uur later door het hoofd schiet terwijl hij in een bioscoop naar een lachfilm aan het kijken is.

Morphia gaat over de jonge dokter Misha Poljakov die in het jaar van de Russische revolutie komt te werken op een kleine, permanent besneeuwde plattelandsgemeente. Al vrij snel wordt duidelijk dat de dokter niet zo goed van de morfine kan afblijven. Hij staat ook onder vrij grote druk, wat de verslaving begrijpelijk maakt. Zo lijkt het er verdacht veel op dat Poljakov geen enkele praktijkervaring heeft. Of hij nu een vrouw moet helpen bevallen van een stuitligging, of een been moet amputeren of een buisje in een keel moet plaatsen, Poljakov rent voor zijn operaties altijd eerst even naar zijn kamer om een slok wodka te nemen en even in de boeken te kijken hoe het ook alweer moest.

(Overigens krijgen wij als kijker de vooroorlogse operaties al te goed te zien, er wordt werkelijk niets aan de verbeelding over te laten. Nu had ik het geluk dat er voor mij mensen met grote hoofden zaten, zodat ik dat verbrijzelde onderbeen kon afblokken, maar voor wie deze luxe niet heeft, vrees ik het ergste.)

Het is niet geheel duidelijk of dr. Poljakov al verslaafd is aan de morfine wanneer hij naar het dorp komt, of dat hij in het dorp verslaafd raakt. De druk van het dokter zijn en de fatalistische volksaard die er in het dorp heerst, maakt het er in ieder geval niet makkelijker op.

Over de Russische volksaard gesproken, waarin vervloeking en vergeving vaak vlak naast elkaar liggen: een mooi voorbeeld zien we als Poljakov, die naar een shot morfine verlangt, van zijn koetsier eist dat deze hem dwars door een nachtelijke sneeuwstorm naar huis brengt. Als ze verdwaald blijken, vervloekt de koetsier de dokter dat deze geen genade kent, voor mens noch dier. Als Poljakov zijn koetsier twee seconde later een flacon wodka aanreikt, is de koetsier zijn woede op slag vergeten en wenst hij de dokter, uit de grond van zijn hart, Gods zegen toe.

Helaas voor Poljakov blijft die zegen uit. De tragische dorpsarts zinkt dieper en dieper weg in de ellende. Pas wanneer hij de bodem bereikt, zoekt hij hulp. Maar dan blijkt hij zelfs voorbij de bodem te kunnen zinken. In een laatste stuiptrekking richt Poljakov zichzelf volledige ten gronde en maakt hij een einde aan zijn leven. Een einde dat voor mij volkomen onverwacht kwam, omdat het verhaal, zoals gezegd, was gebaseerd op de autobiografische notities van Boelgakov. En die overleed op 59-jarige leeftijd aan een nieraandoening. (Niet dat ik dat wist overigens, dat weet ik nu, dankzij Wikipedia.) Dat de jonge arts uit Morphia geen Boelgakov heet, maar Poljakov, was wellicht een aanwijzing geweest dat het verhaal niet de werkelijkheid zou volgen, toch schrok ik en was ik licht verontwaardigd.

De film had helemaal niet zo naargeestig hoeven af te lopen als de regisseur zich gewoon aan de werkelijkheid had gehouden. Alleen, dat achtte de regisseur niet realistisch. Ik citeer even: “Boelgakov schreef een autobiografisch boek; hij wist van zijn verslaving af te komen en was daarmee gered. Maar dat is een zeldzaam verhaal. Het einde van mijn film is natuurlijker: een getalenteerde man raakt in een neerwaartse spiraal totdat hij de bodem raakt.”

Echt gebeurd was geen excuus om de waarheid te verzwijgen. Toch vind ik het jammer. Poljakov schiet zichzelf neer terwijl hij in de bioscoop naar een slapstickfilm kijkt. Hij lacht vol overgave en zet dan plots zijn pistool tegen zijn hoofd en haalt de trekker over. Het beeld gaat direct op zwart. Ik had liever gehad dat de film drie seconde eerder was geëindigd. Dat die wanhopige, vol overgave lachende Poljakov het laatste beeld was geweest.

Advertenties

12 Reacties to “Morphia”

  1. dxtr said

    Morphia heb ik nog niet gezien, maar het einde dat u voorstelt lijkt mij ook mooier. Een beetje zoals The Sopranos eindigde.

  2. Molovich said

    Ja, dat was een mooi einde van The Sopranos. Een van de mooiste eindes aller tijden. Tijdens het afgelopen Filmfestival te Rotterdam las ik een interview met Michael Imperioli die Chris Moltisanti speelt in The Sopranos. Hem werd gevraagd of hij wist wat het einde van The Sopranos betekende. Wie kwam er binnen? Wordt Tony daar vermoord? “Wat denk je zelf?”, antwoordde hij, “natuurlijk wordt Tony vermoord.”

  3. Paddy said

    De dood als einde vind ik altijd een zwaktebod, maar toch: u hebt me behoorlijk enthousiast gemaakt. Ik heb nou eenmaal een zwak voor verhalen over neerwaartse spiralen.

  4. Paddy said

    Of eigenlijk: wat u zegt.

  5. Molovich said

    Net als in Wilde Mossels. Vond ik ook jammer dat Fedja van Huet zichzelf met Russische Roulette naar de andere kant hielp.

  6. Paddy said

    Oh, dat was ik helemaal vergeten eigenlijk. En dat terwijl ik altijd roep dat dat mijn favoriete Nederlandse film is. Recentelijk keek ik naar Synecdoche New York, die eindigt ook met de dood. Nee, ik houd er niet van.

  7. Molovich said

    Het leven eindigt ook altijd met de dood. Jammer.

  8. Horst said

    Sjit, ik was ik was wel een paar andere avonden bij Pluk de Nacht. Graag zou ik de gedachte gekoesterd hebben dat ik wellicht maar enkele tientallen centimeters van Max verwijderd was geweest.

  9. Over Boelgakov gesproken: ik denk dat je meer plezier zult beleven aan Sobachye serdtse (Hondenhart), de film uit 1988 naar Boelgakovs gelijknamige verhaal. Je kunt dat eventueel eerst lezen, dan weet je wat je krijgt.

  10. […] van, maar om mijn uiterst afgewogen oordeel met u te kunnen delen, zie ik mijzelf genoodzaakt voor de tweede keer in korte tijd het einde van de te bespreken film te verklappen. Dus, mocht u Inglourious Basterds nog willen zien […]

  11. Rigo Reus said

    Ha ha, en Viktor Strum krijgt een telefoontje van…. Stalin. Maar dat is weer een heel ander boek. De recensie van Morphia was mij ontgaan in augustus, dank. Nu word ik er gelukkig op geattendeerd.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: