Het medium dat de boodschap was

juni 24, 2009

Marshall McLuhan

Nu Elko de papieren krant wil redden door ons elke maand een paar euro klikgeld te laten betalen, waardoor op gans het internet de discussie losbarstte of de papieren krant in de herfst van haar leven is, moest ik denken aan een ander medium dat al een tijdje terminaal is: de fax.

En doordat ik aan de fax dacht, moest ik weer aan de Canadese mediumfilosoof Marshall McLuhan denken. Dat kwam zo: ik las ooit een interview met Douglas Coupland waarin hij vertelde hoe hij en zijn vrienden destijds McLuhans dood spontaan hadden herdacht. Iemand schreef McLuhans beroemdste uitspraak ‘The medium is the message’ op een vel papier en faxte dat naar al zijn vrienden met de vraag of zij het weer naar hun vrienden wilden doorfaxen. En zo ontstond een kettingfax waarmee Marshall McLuhan werd herdacht.

The medium is the message dus. Helemaal begrepen wat McLuhan hiermee bedoelde heb ik nooit. Net zoals ik ook nooit het verschil heb begrepen dat hij aanbracht tussen hot en cool media. Hot media zijn media die weinig eigen bijdrage van de ontvanger vroegen (film bijvoorbeeld). Cool media vergen juist veel participatie van de ontvanger om er betekenis aan te geven (televisie en internet).

In de huidige discussie over het verdwijnen dan wel redden van kranten is echter vooral die eerste uitspraak (dat the medium the message is) relevant. Volgens McLuhan gaat het niet om de inhoud, maar om het medium dat die inhoud draagt. De inhoud leidt af en is slechts een biefstuk die de inbreker meeneemt om de hond af te leiden. Volslagen bullshit als u het mij vraagt, maar wel een interessant idee.

En een beetje gelijk heeft McLuhan wel, denk ik. De inhoud heeft wel degelijk z’ eigen waarde, maar een medium heeft ontegenzeggelijk invloed op de wijze waarop die inhoud tot je komt en betekenis krijgt. Zo kan ik me voorstellen dat precies hetzelfde bericht in een krant een andere uitwerking op mij heeft dan wanneer ik precies hetzelfde op internet lezen. Al is het maar omdat je gelijk kunt doorklikken gerelateerde artikelen, of afgeleid wordt iets anders te lezen, of doordat er onder een reactie staat van iemand die het waarheidsgehalte van het bericht in twijfel trekt. Of van een debiel die het er mee eens is.

Ik weet nog niet welke invloed internet op de waarheid heeft. Soms lijkt het bijvoorbeeld dat de waarheid er helemaal niet meer toe doet. En dat het ook niemand ene reet kan interesseren. Zie bijvoorbeeld de beschuldigingen van GeenStijl aan het adres van Wendy van Dijk die foekiefoekie met haar baas zou hebben gedaan. De gedupeerde sleepte GeenStijl voor de rechter en won, min of meer. GeenStijl moest een boete betalen en een rectificatie plaatsen. Die rectificatie werd pontificaal geplaatst, opgesteld in een mooi roze lettertype. De rectificatie als de veren van een pauw. Geen schaamte maar trots. Of GeenStijl die rechtzaak nu terecht of onterecht verloren had deed niet terzake.

Het kan ook dat internet ieders eigen waarheid bevestigt. Zie bijvoorbeeld de economische crisis. Socialisten gaven de kapitalisten de schuld, kapitalisten de socialsten. Meer dan ooit moet je zelf nadenken over wat de waarheid is, meer dan ooit wordt dat ook gedaan, en meer dan ooit heb ik het gevoel het zicht op de waarheid te verliezen. Dankzij al die burgerjournalistiek weet ik nog maar heel zelden wat ik van iets vind.

Ik denk dat Brinkman en de zijnen er ook niet meer uitkwamen, en de grip op de waarheid denken terug te krijgen door kranten te helpen overleven. Om het nakend verlies van de controle op de boodschap, daar treuren de oude rotten om. Brinkmans internetheffingsplannetje zal niet werken de strijd om de waarheid te winnen. De schijn van controle op de manier waarop de boodschap ontvangen wordt is voorgoed verdwenen. Wat verandert is dat de lezer niet meer alleen ontvanger, maar ook zender is. Wat de kranten moeten doen is daar meer rekening mee houden. De lezer heeft expertise en laat dat maar wat graag weten. Journalisten moeten uitvogelen hoe ze de expertise van hun lezers kunnen gebruiken. Joris Luyendijk is daar momenteel mee bezig, elke zaterdag in het wekelijkse magazine van de NRC. Zeer interessant experiment, waar ik later nog wel over kom te spreken. Jammer alleen dat het, voor zover ik heb kunnen overzien, nog niet op internet valt te volgen.

Advertenties

2 Reacties to “Het medium dat de boodschap was”

  1. Kippfest said

    “Soms lijkt het bijvoorbeeld dat de waarheid er helemaal niet meer toe doet.”

    Ah, toevallig ben ik bezig met een wetenschappelijk opus over de moderne hoofdzondes slash ziektes van deze tijd. De werktitel is “Suske en Wiske en de FUCKING FREAK” (parodisering namen pending) en hieronderstaand excerpt geeft professor Barabas zijn mening over de waarheid, naar aanleiding van zijn wens Suske open te knippen (en suske’s wens niet opengeknipt te worden):

    „Ik wil dit helemaal niet!“ gilde Suske.
    “Dat is jouw mening,” zei Professor Barabas ongeintresseerd.
    “Het is de waarheid!!”
    “De waarheid bestaat niet, Suske. Je hebt feiten en meningen. Jij vind dat jouw verhaal de waarheid is, ik vind… Nou ja misschien wel precies hetzelfde. Maar weet je wat het verschil is tussen een feit en de waarheid?”
    “Nee,” huilde Suske.
    “Feit is, een steen is hard. Als ik een steen tegen je hoofd knoert, dan voel je dat. Het maakt uit.”
    Hij liep knippend in de lucht om Suske heen.
    “De waarheid is, jij hebt niet aangegeven opengeknipt te willen worden. Maar ik knip je nog steeds open, hoe dan ook. Het maakt niet uit!”
    Suske huilde harder.

  2. Molovich said

    Ah. Professor Barabas is dus een postmodernist, in zijn overtuiging dat de waarheid niet bestaat. Het had dus ook gewoon Suske en Wiske en de Psychopatische Postmodernist kunnen heten.

    Maar het is een mooi stukje. En, zoals het een goede Suske & Wiske betaamt, ook nog eens leerzaam. Want waar kom je dat nog tegen dat kinderen (en volwassenen natuurlijk, want Suske & Wiske worden ook door heel veel volwassen kinderen bemind) iets leren over het verschil tussen waarheid aan de ene kant, en feiten en meningen aan de andere kant?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: