De Wet van Bril

mei 5, 2009

martin_bonaparte

Op de dag dat ik in Avignon arriveerde, op 25 april 2009, was het precies 195 jaar geleden dat Napoleon Bonaparte daar aan een lynchpartij ontsnapte. Hij was op doorweg naar Saint Tropez, waar de boot lag die hem naar Elba zou brengen. Dat wist ik niet toen ik uit de TGV stapte, dat wist ik pas een paar dagen later toen ik op pagina 141 van De Kleine Keizer was aanbeland, een zeer lezenswaardig boekwerkje van de onlangs zo betreurenswaardig van ons heengegane Martin Bril.

Martin Bril had op de valreep van zijn leven nog te horen gekregen dat hij voor De Kleine Keizer de Bob den Uyl Award had gewonnen, de prijs voor het beste reisboek dat geen reisboek is. “Terecht”, schijnt Martin Bril nog te hebben geantwoord toen hij het nieuws uit monde van Pieter Broertjes vernam. Bondig tot aan het einde.

De al veel langer geleden overleden Bob den Uyl heeft ooit een verhaal geschreven over zijn vergeefse pogingen om op Belgische slagvelden een souvenir uit de Eerste Wereldoorlog te vinden. Een stuk schedel, een kogel, het maakte niet uit, als het maar iets was wat het verleden, waarover hij zoveel had gelezen, tastbaar maakte. Per fiets gaat hij naar België, maar in de buurt van de Grebbeberg belandt hij ’s avonds in een gracht en verliest een schoen. Met een nat pak en op één schoen zoekt hij een hotel. De volgende dag gaat hij terug naar de gracht om zijn fiets eruit te vissen. Nadat hij zijn fiets weer heeft opgelapt, kijkt Bob den Uyl nog één keer rond of hij niks heeft laten liggen en dan vindt hij, in de modder, een kogel uit de Tweede Wereldoorlog. Terwijl de Tweede Wereldoorlog hem geen reet kan schelen. Op dat moment trad de Wet van Bob den Uyl in werking: je vindt nooit wat je zoekt, je vindt alleen wat je niet zoekt. Bob den Uyl stopt de kogel weer terug op de plek waar hij hem vond. Zodat hij vijftig jaar later niet gevonden zou worden door een dwaas die op zoek is naar souvenirs uit de Tweede Wereldoorlog.

De wet van Bril deed mij een beetje aan de wet van Bob den Uyl denken. Niet dat Martin Bril de Wet van Bril formuleert, overigens, maar de Kleine Keizer staat er vol mee. Tussen de bedrijven door onderneemt Bril reizen om op zoek te gaan naar tekenen van Napoleon. Hij hoopt dan bijvoorbeeld dat de boom waaronder Napoleon een dutje heeft gedaan er nog steeds staat. Uiteraard staat die boom er al lang niet meer. Als oeroptimist is Bril vervolgens bereid om daar dan maar de schoonheid van in te zien. Alles gaat voorbij en zo hoort het. Op het slagveld van Marengo hoopt Bril, in het gezelschap van een plaatselijke deskundige, wat van de oude glorie terug te vinden. Maar de weelderige natuur is vervangen door bietenvelden en op een heuveltje waar Napeoleon wellicht een of andere geniale zet heeft bedacht, staat nu een BMW, waarvan de bestuurder, zo blijkt als Bril en de deskundige naderbij komen, “zich eens lekker laat pijpen”. “Dat heb ik weer”, denkt Bril dan. Typisch Bril om zich in een vlaag van zelfmedelijden te beklagen over een voorval dat typische Bril-literatuur oplevert.

Voorts lezen wij hoe Martin Bril het huis van Josephine maar niet kan vinden. In de buurt van Waterloo staat hij op een legendarisch kruispunt, dat thuisgekomen het verkeerde kruispunt blijkt te zijn. In het aan de Maas gelegen Lith gaat Bril op zoek naar sporen van de daar geboren Maria Elselina Johanna Versfelt, die het tot de maîtresse van Napoleon en maarschalk Ney had geschopt. Met die laatste is ze zelfs nog, kortgeknipt en verkleed als man, meegetrokken op de barre Russische veldtochten. Uiteraard herinnert niks in Lith nog aan deze roomblanke domineesdochter. Bril treft typische Briltaferelen aan van fel gejaste moeders die in de regen voor klaar-over spelen. Er is een plein met een Chinese snackbar, twee cafés, een muziektent, een Plus-markt en een Ethos. Het kleindorpse Nederland waar Bril wel vaker over schreef.

Juist door die alledaagse vergeefsheid van zijn zoektochten komen Brils verhalen tot leven, brengt hij Napoleon wat dichterbij. Niet al te dichtbij uiteraard, want Napoleon moet wel mythisch blijven. Maar dichtbij genoeg om je bijvoorbeeld voor te kunnen stellen hoe Napoleon in een sloep van over de Merwede van Dordrecht naar Gorinchem werd geroeid. Bril bladert wat in een archief in Gorinchem. “Het viel tegen. Maar ook mee.” Wat tegenviel was dat er weinig te vinden was over 5 oktober 1811, de dag dat Napoleon en Marie-Louise Gorinchem met een bezoek vereerden. Wat meeviel was dat Bril een dagboek aantrof van een hooggeplaatst burger die precies beschrijft hoe Napoleon Gorinchem binnenkomt en zich vervolgens een beetje gaat beklagen over de hooghartige neiging van Marie-Louise om met niemand te willen praten.

Het is een beetje als met een begrafenis. Of de zon nu ongenaakbaar schijnt, of dat het juist pijpenstelen regent, na afloop is men het er altijd over eens dat het weer perfect past bij de overledene. Het is altijd goed. Zo is het met Bril ook. Er is altijd de hoop om een glimp van het verleden op te vangen. Maar als die glimp tegenvalt, volgt na een lichte teleurstelling al snel de berusting. Eigenlijk is het wel mooi zo. De Wet van Bril zou ik als volgt willen formuleren: je vindt nooit wat je zoekt, je vindt wat je vindt. En daar moet je dan maar de schoonheid van inzien.

In de laatste alinea van de epiloog van De Kleine Keizer besluit Bril dat het genoeg is geweest met zijn passie voor Napoleon. Het enige wat hij betreurt is dat hij de laatste verblijfplaats van Napoleon nooit heeft bezocht. Maar, zo schrijft hij in de laatste zin, “ik kon altijd op mijn oude dag nog naar Sint-Helena gaan.” Wij weten nu dat die oude dag er nooit zal komen voor Bril. En dat is dan weer niet mooi. Mooi kut. Dat is het wel.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: